92 – Kwatjiklasje

Het zat mij toch al heel jong in het bloed! Dat bewijst deze foto. Je ziet mij daar als een ‘juf’ kijken naar een groep Nederlandse meisjes, die aandachtig met iets bezig zijn. Wat zijn die meisjes aan het doen? Als ik beter naar de foto kijk, weet ik het weer: zij zijn kwatji - gedroogde, geroosterde en gezouten meloenpitten - aan het eten. Ik herinner me weer dat ik mijn schoolvriendinnen had uitgenodigd om limonade te komen drinken, maar die kwatji, die was uit mijn geheugen gewist. Bij wijze van spreken gaf ik daar mijn eerste cultuurles aan Nederlanders: hoe moet je, net als mensen in Indonesië - kwatji eten? De pitten kraak je met je tanden en niet met je vingers! En kwatji wordt gegeten als snack, wanneer je gezellig bij elkaar bent of naar een spannende film zit te kijken.

De foto is gemaakt in juni 1968, 58 jaar geleden, bij mij thuis. Ons gezin was toen nog maar negen maanden geleden uit Indonesië in Nederland gearriveerd.
Direct na aankomst in Nederland woonden we aanvankelijk in een huurhuis in het Brabantse dorpje Vught. Voor het eerst ging ik naar een Nederlandse school en werd in de derde klas geplaatst. Gezien mijn leeftijd, tien jaar, betekende dat een terugplaatsing van twee jaar. Dat werd nodig geacht voor een goede aanpassing aan de nieuwe situatie. Ik herinner me dat ik echt heel gemakkelijk nieuwe vriendinnen maakte, waarschijnlijk een onbewuste strategie om de heimwee naar mijn oude vriendinnen in Surabaya te kunnen verzachten.
Zes maanden na aankomst vonden mijn ouders verderop in Vught een woning voor een vaster verblijf. Ik verhuisde naar een andere school. De naam weet ik nog: de Guido de Bresschool. De verhuizing maakte het mogelijk dat ik naar de vijfde klas mocht gaan. Zo goed was ik blijkbaar aangepast. Op die school werden de vierde en de vijfde klas in één lokaal samengevoegd. Zodoende maakte ik kennis met tweemaal zoveel nieuwe schoolvriendinnen. Dat beviel me goed blijkbaar, want zoals de foto laat zien had ik ze drie maanden later al thuis uitgenodigd voor een kwatji-festijn.

De meisjes op de foto herken ik allemaal en ik weet ook hun namen nog. Drie van hen zijn van de eerste school waar ik zat. De rest zijn meisjes van de Guido de Bresschool, deels uit de vierde en deels uit de vijfde klas. Aan hun gezichten te zien beviel deze cultuurles wel en ook ik had de smaak van het lesgeven te pakken. Ik zou na mijn studie Talen en Culturen van Zuidoost-Azië in Leiden, nog talloze acculturatielessen geven aan Nederlanders die geïnteresseerd waren in de Indonesische talen en culturen. Ik vond het plezierig om over de gewoonten en gebruiken van de verschillende bevolkingsgroepen in Indonesië te vertellen. Blijkbaar kruipt het bloed waar het niet gaan kan.

Maya Liem, september 2026