91 – Het verhaal achter de geplisseerde jurk

Op de foto sta ik blij in mijn roze jurk voor het eerst tussen de tulpen in de Keukenhof. Het was voorjaar 1968, zes maanden na ons vertrek uit Indonesië. Veel hadden we moeten achterlaten, maar deze jurk met geplisseerd rokje, waar ik veel dierbare herinneringen aan heb, was wel meegekomen naar Nederland.

Mijn moeder had de jurk zelf gemaakt. Zij was heel handig met de naaimachine en beleefde altijd plezier in het naaien van kleren voor haar kinderen, in het bijzonder voor mij. Dat was niet de enige herinnering die de jurk mij dierbaar maakte. Het klinkt misschien vreemd in de oren, maar eigenlijk had ik die geplisseerde jurk ook te danken aan mijn vader.

Mijn vader stond bekend bij familie en vrienden om zijn vindingrijkheid. Hij was civiel ingenieur, afgestudeerd aan de Technische Hogeschool in Bandung (ITB). Hij had niet alleen veel kennis van techniek, maar was in allerlei opzichten handig. Daardoor wist hij zichzelf, ons gezin en ook andere mensen door moeilijke tijden heen te loodsen. Zo wist hij in de jaren van schaarste tijdens de Japanse bezetting agaragar, zeep en lijm te maken om ermee te verdienen. Hij deelde zijn kennis ook graag met anderen. Zo kon dankzij hem het gezin van een van zijn zussen een lijmfabriek openen, die tot nu toe nog altijd goed draait.

Gedurende mijn leven in Surabaya (1957-1967) heb ik veel armoede gezien. Er waren veel bedelaars die langs de straten sliepen, in grote rioolbuizen die nog in de grond geplaatst moesten worden, voor de poorten van winkels etc. Diefstal en roofpartijen waren schering en inslag. Kortom, een situatie die voor mij als kind heel bedreigend aanvoelde. Desondanks had ons gezin het betrekkelijk goed, hetgeen grotendeels te danken was aan de vindingrijkheid van mijn vader.

Hoe heb ik dan mijn jurk aan mijn vader te danken? Het was, denk ik, in 1965, toen mijn vader thuiskwam met een gebruikte golfkartonmachine. Hij zei dat hij een idee bedacht had om geplisseerde rokken te maken. In plaats van karton, zou mijn moeder textiel moeten uitzoeken die tegen hitte kon. De ouderwetse golfkartonmachine bestond uit twee ijzeren geribbelde rollen waartussen de textiel elektrisch verhit werd en er gegolfd uit kwam.

Ik herinner me dat er veel testronden nodig waren voordat er een volmaakt geplisseerd stuk textiel uit kwam. Het geheim lag onder andere in de snelheid waarmee de rollen handmatig gedraaid werden. Draaide je te langzaam, dan was de kans groot dat de textiel verbrandde, draaide je te snel, dan waren de plissés te slap. Mijn oudere zus was degene die vaak aan de zwengel moest draaien en ook het vaakst op haar kop kreeg. Gelukkig veroorzaakten de mislukkingen ook hilariteit.

Met vallen en opstaan was het mijn moeder gelukt om mooie, kleurrijke plissérokken te maken en te verhandelen. We waren altijd supertrots als we haar ‘home made’ rokken in de winkel zagen hangen. We lachten stiekem, als er in de rokken de label ‘made in Japan’ genaaid werd. Ook dat was een staaltje vindingrijkheid. Uiteindelijk zagen die plissérokken er echt buitenlands uit. Zodanig dat ik de door mijn moeder gemaakte roze jurk ook in Nederland durfde te dragen. En vol trots!