89 – Een vriendschap voor het leven: mijn vader en zijn medestudenten van de ITB

Na de Japanse bezetting ging mijn vader Scheikundige Technologie studeren aan de Faculteit Technische Wetenschappen van de Universiteit van Indonesië in Bandoeng (de Technische Hogeschool Bandoeng, later het Institut Teknologi Bandung (ITB). Daar gaven nog Nederlandse docenten les. De Technische Hogeschool Bandoeng, in 1920 opgericht, was de eerste universitaire opleiding in Nederlands-Indië. Ondernemers in Indië hadden na de Eerste Wereldoorlog daartoe het initiatief genomen vanwege de grote behoefte aan technici. Indië was in die oorlogsjaren moeilijk bereikbaar, men wilde een technische opleiding in Indië zelf mogelijk maken. Na sluiting tijdens de Japanse bezetting, opende de Technische Hogeschool op 21 juni 1946 opnieuw haar deuren.

Samen met vijf andere studenten van Chinees-Indonesische afkomst, allen studenten scheikundige technologie, vormde mijn vader een hechte groep. Zij behoorden tot de eerste generatie die hoger onderwijs volgde in een nieuw, onafhankelijk Indonesië – een periode vol idealisme, hoop en wederopbouw. Voor scheikundig ingenieurs lagen de toekomstige werkmogelijkheden vooral in leidinggevende functies binnen de industriële ontwikkeling van Indonesië, zoals in de suikerindustrie, de petroleumindustrie en diverse agrarische industrieën (vezel, rubber, tapioca en houtverwerking).

Op de Technische Hogeschool golden strenge regels. Studenten droegen een uniform en er werden absentielijsten bijgehouden. De colleges begonnen vroeg, namelijk om zeven uur ’s ochtends. Er was minder vakantie: er werd 40 weken onderwijs gegeven tegenover 25 weken in Delft.

Het studentenleven bloeide zowel binnen als buiten de campus. Er waren onder andere de Chinese studentenvereniging Ta Hsioh Hsioh Seng Hui, het Bandoengs Studenten Corps en de International Student Service. Deze laatste had naast het bevorderen van onderlinge contacten ook praktische doelstellingen, zoals het organiseren van lezingen en het tegen zeer lage prijzen verkopen van passerdozen, driehoeken en rekenlinialen. Voor ouderejaarsstudenten werden bovendien jaarlijkse excursies georganiseerd naar verschillende industrie gerelateerde plaatsen in Indonesië (zie afbeelding 5). In deze verschillende studentenverenigingen leerden studenten elkaar na de traditionele ontgroening, beter kennen. Deze contacten, vaak over studierichtingen heen, verruimden hun blik.

Na hun afstuderen bleef de vriendengroep van mijn vader nauw verbonden met hun alma mater. Zij gaven les aan de faculteit en droegen bij aan de verdere ontwikkeling van het onderwijs in scheikundige technologie. Tegelijkertijd richtten zij samen een ingenieursbureau op, het Biro Insinjur Kimia Indonesia (BIKI), waarmee zij opdrachten uitvoerden voor de jonge Indonesische overheid. Hun werk stond symbool voor de overgangstijd waarin kennis, toewijding en samenwerking de basis vormden voor de opbouw van het land.

Vanaf de jaren zestig veranderde het maatschappelijke klimaat in Indonesië. Voor Chinees-Indonesiërs werd het steeds moeilijker om zich te handhaven in het publieke en professionele leven. Langzaam maar zeker vertrokken de meesten van de groep naar het buitenland – sommigen naar Nederland, anderen naar Canada – op zoek naar nieuwe (bestaans)mogelijkheden, veiligheid en een toekomst voor hun gezinnen.

De vriendschap bleef bestaan, ondanks de afstand en tijd. Elk jaar, rond Cap Go Meh, kwamen ze opnieuw samen. Die bijeenkomsten, met verhalen, gelach en herinneringen aan hun studententijd in Bandung, hielden hun band levend. Tot op hoge leeftijd bleven zij elkaar opzoeken – een stille getuigenis van verbondenheid, idealisme en kameraadschap die een leven lang standhield.

Wanneer ik naar de foto’s kijk, zie ik niet alleen mijn vader als jonge aankomende ingenieur, maar ook de kracht van vriendschap en veerkracht. Hun verhaal herinnert mij eraan hoe waardevol het is om te blijven bouwen — aan kennis, aan gemeenschap en aan vertrouwen in elkaar.

Wiwi Tjiook - februari 2026

Bronnen

• Sandick, ir.R.A. van (1920) De opening van de Bijzondere Technische Hoogeschool te Bandoeng
• Streefland, A. (2020) The shared history of TU Delft and Bandung Institute of Technology. Delft University of Technology
• Balai Perguruan Tinggi R.I.S. Fakulteit Tehnik di Bandung
  Programma untuk tahun peladjaran 1950-1951
• VEBOS (Vereniging Bandungse Oud Studenten), 1920-1995 Lustrum rede bij de herdenking van de oprichting van de Technische Hogeschool Bandoeng en het Bandoengsch Studenten Corps
• Delpher, diverse krantenartikelen Nederlands Indië